Bir odada oturan bir çocuk hayal edin. Etrafına baktığında nesneleri ve insanları görebilir. Bu nesneleri ‘masa’, ‘sandalye’, ‘resim’, ‘kitap’ şeklinde sınıflandırabilir. Pencereden geçen kuşu ya da masaya konan sineği fark edebilir. Odadaki insanlarla iletişim kurabilir ve açık bir kitabın sayfasından bir anlam çıkarabilir. Duvardaki resme bakabilir ve anlam verebilir, sesleri dinleyebilir ve bunun bir müzik parçası olduğunu fark edebilir. Bir süre önce kahvaltı yaptığını ve yakında öğle yemeği vakti olacağını biliyor olabilir. Bunlar çocukların kanıksadığımız davranışları. Ancak çocuk bir beyin hasarıyla ya da kör veya sağır olarak doğduysa bu bilişsel süreçler imkansız olmasa bile çok daha zor gerçekleşir. Çocuklar dünyayı nasıl böyle başarılı bir şekilde anlamlandırabiliyor?

Çocuğun dünyayı anlamak için öncelikle etrafındaki görsel ve işitsel uyaranları görüp kavraması, kulak vermesi, algılaması gerekir. Ne olduklarına ve nasıl karşılık vereceğine karar verirken bunları aklında tutmalıdır. Pencerenin önünde hareket eden o karanlık şekil neydi? Düşünmek ve bellekte saklamak mı gerekiyor yoksa göz ardı edilebilecek geçici bir izlenim mi? Bir kuşu tanıyabilmesi, bununla ilgili daha önce depolanmış anılara sahip olduğu, ‘kuş’ kavramını geliştirdiği ve ‘uçuş’ süreciyle ilgili bir fikri olduğu anlamına gelir.

Bu deneyimi aktarmak için bazı dil araçları geliştirir. Kitaptaki şekilleri ve sembolleri veya duvardaki resmi tercüme edebilmeyi öğrenir. Bu algılama, bellek, kavram oluşumu, dil ve sembolizasyon süreçleri, akıl yürütme, öğrenme ve problem çözme yeteneğinin altında yatan temel bilişsel becerilerdir. Düşünmeyi incelemek, insanlar olarak dünyayı deneyimlediğimiz ve anlamlandırdığımız bu yapıları ve süreçleri incelemektir. Bir çocuğun söylediği gibi ‘Eğer düşünmeseydik, biz diye bir şey olmazdı’.

Normal gelişim gösteren tüm insanlar düşünme kapasitesine ve becerisine sahiptir, ancak bu kapasite bireyler arasında (ve belki de içinde) geniş ölçüde değişir. Küçük bir çocuk bir yetişkinle aynı bilişsel süreçlere sahip olabilir. Düşünceleri çoğu yetişkininki kadar etkili olmasa da algılayabilir, hatırlayabilir, kavramlar oluşturabilir ve iletişim kurabilirler, bu süreçleri kullanım şekilleri genellikle yetişkinlerinkinden farklıdır.